De Amerikaanse burger had gisteren één alles overkoepelende opdracht: laten zien dat verkiezingen er toe doen. Laten zien dat een reactionaire, destructieve agenda, opgelegd door studeerkamerradicalen en uitgevoerd door haatdragende zeloten en zelfzuchtige techneuroten, niet wordt geaccepteerd. Dat een autoritair regime in Amerika geen kans krijgt. Dat het schofferen van vrienden en bondgenoten, en op gut feeling gebaseerde oorlogen, Amerika niet passen. En dat een president die liegt, bedriegt en zichzelf en zijn bende graaiers schaamteloos verrijkt, moet worden verworpen. Dat verkiezingen niet verdacht gemaakt kunnen worden en al helemaal niet gehandicapt door de zittende machten. 

De Founding Fathers van Amerika, de mannen die het land in elkaar zetten, zouden trots geweest zijn. Hun grondwet werd opgesteld met stevige twijfel over het volk, over ‘de grazende massa’s’ zoals een aantal van hen het noemden, maar datzelfde volk heeft nu hun handwerk gered. Hoe heel Amerikaans: het land viert zijn 250ste verjaardag door treurig uiteen te vallen en dan meteen zich hoopvol te herpakken.

Alles minder dan deze bluenami was onvoldoende geweest. Nu toont de hoge opkomst de betrokkenheid van de kiezers. Nu toont de uitslag dat als een partij zich uitlevert aan een populistische proleet, ze daarvoor wordt gestraft. De uitslagen zijn veelzeggend. Heel wat rood is blauw geworden, inclusief een flink aantal van de door de Republikeinen opportunistisch heringedeelde kiesdistricten. 

In Amerika loont het altijd om naar de kaart te kijken. Dat blauw en rood lijkt cliché, maar de kleurmarkering schept duidelijkheid. Het solide, aaneengesloten Diepe Zuiden lange tijd diep rood, laat nu blauwe tonen zien. Het Midden-Westen, waar de deïndustrialisering diepe economische en sociale wonden had geslagen, weet nu dat Republikeinse prietpraat ook geen soelaas biedt voor hun problemen. Kijk naar de kaart van het Huis van Afgevaardigden en je ziet een zelfde beeld.

Belangrijk en onderschat in deze verkiezingen: veel staten die jarenlang door Republikeinse gouverneurs werden bestuurd, soms met grote meerderheden in het staatscongres, krijgen nu een meer open bestuur. De Republikeinse kracht sinds het begin van deze eeuw was gebaseerd op een strategie van het winnen van staatsbesturen om vandaar uit het land op een conservatief pad te zetten, was buitengewoon succesvol tot hij vastliep in hun eigen dogmatisme. Texas, speeltuin van Republikeinse rauwdouwers, wordt Democratisch. Het regime van de abjecte Greg Abbott, schofferend en bruuskerend, is opzijgezet. Democraten kunnen aan de bak in Ohio, Iowa en Georgia. 

Er zijn verkiezingen en er zijn waterscheidings verkiezingen, met uitslagen die aangeven dat er in Amerika iets fundamenteels is veranderd. Deze blauwe tsunami, was er zo een. Wel met een serieuze kanttekening: de waterscheiding wordt pas een feit als hij in 2028 wordt bevestigd door de keuze voor een president die het land weer samenhang kan geven. 

Die presidentsverkiezingen zijn vandaag begonnen. Dit is niet de plek om de mogelijke kandidaten de revue te laten passeren, relevanter is op een rijtje te zetten wat er moet gebeuren. De eerste stap in dat proces was deze boodschap van de kiezers dat het anders moet. Als de Democraten verstandig zijn nemen ze ook de boodschap mee van 2024 (en 2016) dat de kiezers geen opgelegd pandoer willen op basis van identiteit of ideologische of maatschappelijke keurigheid. En vooral geen bejaarden meer. 

De volgende uitdaging is een visie te laten zien, een idee van hoe Amerika in elkaar zou moeten steken. Wat Amerikanen bindt in plaats van wat hen scheidt, wat noodzakelijk is om een samenleving een gevoel van samen te geven. Een programmatisch manifest, zo u wilt. De omvang van deze golf laat zien dat er ruimte is voor structurele voorstellen, zelfs gegeven de giga begrotingstekorten. In het Amerikaanse systeem krijgt zo’n programma pas handen en voeten, en details, als er politici zijn die het vertegenwoordigen, de kandidaten zullen al snel opduiken. 

Ook voor de Republikeinen is dit een heilzame verkiezing, een noodzakelijke opschoning. De generatie politieke zombies zonder eigen geweten die met Trump meeliepen heeft lik op stuk gekregen. De door reactionaire radicalen zoals de Heritage Foundation opgedrongen agenda van afbraak van de overheid is verworpen. Keurig conservatisme moet worden heruitgevonden en opnieuw geformuleerd. Wel moeten we Trump een goede gezondheid toewensen want als vicepresident JD Vance hem onverhoopt tussentijds zou opvolgen is het onheil niet te overzien.

Het is verleidelijk om vandaag vol optimisme naar Amerika te kijken. De kiezers hebben laten zien dat de belangrijkste democratie van de wereld dat nog steeds is. Maar laten we onszelf niet voor de gek houden. Amerika is in land in de problemen. Binnenlands zal het zichzelf moeten heruitvinden als een samenhangend land, zonder de splijtende polarisatie en met opzijzetten van roeptoeterende populisten. De problemen zijn niet verdwenen. Wat voor rol mogen de techbro’s spelen? Kan een acceptabele verzorgingsstaat worden heringericht waarin de abject armoede en vooral de schrijnende ongelijkheid onacceptabel is? Kunnen de rijken gedwongen worden hun deel bij te dragen? Wat te doen met de dreigende ineenstorting van het Amerikaanse AOW-systeem (de Social Security)? 

Dit Amerika zal zo bezig zijn met zijn binnenlandse problemen, en nog twee jaar moeten lijden onder een sputterende, onsamenhangende nonsens uitslaande president, dat buitenland inderdaad op de tweede plaats komt. Tenzij die president zijn enige resterende macht, die op buitenlands gebied, aanwendt om zichzelf nog een rol te geven en dan mogen we ons hart vasthouden. De werkelijkheid is dat Amerika een wereldmacht in verval is, een halfbakken hegemoon. Nee, wij zullen niet meer op dat land kunnen vertrouwen voor onze veiligheid. En nee, de ideeënwereld van Trump en zijn omgeving werd breed genoeg gedeeld om nu niet ineens te kunnen denken dat het allemaal weer in orde is. Europa zal zijn eigen rol moeten grijpen.

In dit jaar van verkiezingen, dit jaar waarin de burgers de kans krijgen zich uit te spreken, straks in België, in Frankrijk, is de oogst tot nu toe hoopgevend. Hongarije en Brazilië gaven de weg aan, Amerika laat nu zien dat kiezers verdraaid goed weten wanneer ze door hun politieke leiders worden gepiepeld. Tegelijkertijd moeten we ons blijven realiseren dat verkiezingsuitslagen niet meer zijn dan dat. Dat hoop een vluchtig gevoel is. Deze bluenami op zich lost niets op maar biedt een opening. Daar moeten we vandaag van genieten. 

Op de valreep van de midterms nog een paar observaties.

* Het belangrijkste onderwerp is inflatie, kosten van levensonderhoud, en daarmee indirect ook de domme oorlog met Iran, en, nog indirecter, de slaafse volgzaamheid bij het traject dat Netanyahu had uitgezet. Plus de onverschilligheid van de president en zijn partij voor de kosten van het beleid.

* Maar twee onderwerpen hebben nadrukkelijk de aandacht opgeëist de afgelopen weken. Het eerste was de corruptie van de regering Trump en de bende rondom hem. Geen verrassing daar maar het duurde lang voor het doordrong bij de kiezers. Het tweede was de kosten van gezondheidszorg, soms wel, soms niet vertaald in steun van de kiezers voor ‘Medicare for all’. Dat is de kreet waarmee Bernie Sanders en Alexandria Ocasio-Cortez vorig jaar de strijd met Trump aangingen. In combinatie met de dagelijkse werkelijkheid die domme Trump-kiezers nu ervaren, namelijk dat hun gezondheidscentra op het platteland sluiten, de kosten omhoog gaan en Obamacare onder druk staat, allemaal dankzij de Big Beautiful Bill die de Republikeinen door het Congres jasten.

*

* Het ‘verraad’ van de Democratische loser in Michigan die, blijkbaar uit misplaatste Israelifilie, is overgestapt naar steun voor de Republikeinse kandidaat voor de Senaat, zal, denk ik, extra steun opleveren voor de Democraat El-Sayed. Evenzo zal Trumps poging om met zijn slaafs volgende ministerie van Justitie de Democratische kandidaat in Alaska te diskwalificeren omdat er een tweede Dan Sullivan op de kieslijst is gezet. Het was een nogal transparante poging om de verkiezingen te beïnvloeden en ik vermoed dat het precies omgekeerd werkt.

* Donald Trump heeft zelf al afgehaakt. Zie zijn ‘persconferentie’ bij de Reflecting Pool op de Mall, een voorbeeld van zowel mismanagement, bullshit propaganda en Trumps nouveau kitsch methode om zowel het Witte Huis als de monumenten in Washington naar zijn deplorabele smaak te hervormen. De Democraten konden geen betere campagnevoerder bedenken dan die armzalige man met zijn foto’s van een blauw watertje, nadat hij weken campagne heeft gevoerd met het motto dat hij de belangen van de gewone Amerikaan tegen de communisten wil beschermen. Toondoof noemen we dat.

* De aanval vandaag op een eiland in Iran onderstreept nog eens de ongeremdheid die Trump in de regio tentoon spreidt. Ook Netanyahu’s verhaal dat de verkiezingen zijn gestolen werkt tegen de leugenaar in het Witte Huis.

* Tot nog toe een hoge opkomst waar er vroeg gestemd kon worden en een voorsprong in de peilingen, je zou er bijna optimistisch van worden voor de Democraten. En ook als je daarvan niet onmiddellijk optimistisch wordt voor Amerika, is een afstraffing van deze Republikeinen een absolute noodzaak om de politiek weer een beetje gezond te maken. Zelfs Peggy Noonan (wie kent haar nog? Ze was een Reagan adept) de politieke columniste van de Wall Street Journal, als opiniepagina betrouwbaar Trump rechtvaardigend en de Democraten beschimpend, kwam tot de conclusie dat een afstraffing noodzakelijk was om de partij te redden uit de handen van de gewetenloze Trumpies.

* Wat kunnen de Democraten doen als ze een mooie meerderheid hebben in Huis en Senaat? Nee, niet onmiddellijk wetgeving erdoor jassen. De filibusterregel, dat je zestig senatoren nodig hebt om wetgeving überhaupt in stemming te kunnen brengen, zal dat moeilijk maken. En zelfs als dat lukt, dan kan een veto van Trump alles tegenhouden. Voor een overrule van een veto is een twee derde meerderheid nodig in beide huizen van het Congres. Dat zal lastig worden. Maar wat de Democraten kunnen doen is wetgeving voorstellen over gezondheidszorg, over de oorlog in Iran, belastingverhogingen voor de rijken, en andere zaken die mensen aan het hart gaan, en die laten blokkeren door óf de Republikeinen in het Congres, óf de onpopulaire, mokkende narcist in het Witte Huis. Oftewel: een programma opzetten voor de verkiezingen van 2028 met onderwerpen waarop de Republikeinen keer op keer gedwongen zijn tegen te stemmen. Kijk eens wat wij allemaal voorstellen, zie hoe dat wordt getorpedeerd.

* In deze sfeer ook de mogelijkheid van immigratiewetgeving, al was het maar om dat onderwerp uit de partijsfeer weg te halen. Er was een wetsvoorstel in 2013, van twee partijen, gesteund door John McCain en Marco Rubio, dat op het laatste moment werd afgeschoten door de Republikeinen. Nu de grens gesloten is (dankzij Trump) kan een nieuw voorstel een kans maken. Amerikanen hebben ervaren dat a) immigranten essentiële banen vervullen, van de afwas in restaurants tot de bouw, b) de situatie voor de Dreamers (kinderen van illegalen die van jongs af aan in Amerika wonen en opgeleid zijn) die absoluut hulp nodig hebben, en c) immigranten nodig zijn voor de bedrijven die Amerika in de race met China moeten houden. Die ervaring maakt het klimaat rijp voor serieuze wetgeving.
Te hopen valt dat de Democraten van die opening gebruik maken. Een serieuze abortuswetgeving op landelijk niveau (waarbij progressieven een vijftien weken grens moeten accepteren) is waarschijnlijk te veel gevraagd.

* Er zal een uittocht plaatsvinden van Trump-vazallen. Hegseth en Kennedy, de meest incompetenten van het stel, kunnen worden geïmpeached als ze niet zelf aftreden; minister van Justitie Blanche, niet incompetent maar evil, zal ervaren dat hij weinig te winnen heeft bij het steeds maar dansen naar de pijpen van de ijdele oude man; stafleden, onder wie Susi Wiles, de chef staf die geleidelijk aan de controle op de dementerende bejaarde heeft verloren, zullen ook op tijd naar meer belovende banen gaan zoeken.

* Trump zal moeite hebben om mensen te vinden om deze lui op te volgen (de kosten zijn hoog, de opbrengsten in het post-Trump tijdperk gering) en zal in de senaat geen instemming krijgen voor veel van zijn voorgestelde vervangers als die toestemming nodig is (niet voor staf). Dat geldt des te sterker als een van de twee bejaarde Supreme Court rechters omvalt of aftreedt, Alito of Thomas, en Trump met maffe opvolgers aan komt zetten (Richard Nixon kreeg twee keer nul op het rekest toen hij racisten voorstelde).

* Ja, Trump kan blijven regeren met executive orders, kan blijven springen door hoepels die zijn kwaadwillende loopjongen Stephen Miller ophoudt, maar die hebben beperkte betekenis. Rechters kunnen ze ongedaan maken, het Congres kan ze vervangen door wetgeving en sowieso kan elke volgende president ze weer opzij zetten (wat niet wil zeggen dat er geen schade zou zijn).

* By the way, let ook op de gouverneursverkiezingen. Ohio en Texas zijn de meest in het oog springende staten waar de Republikeinen hun gouverneur kwijt kunnen raken. In Ohio zal de man met de treurigste campagne commercial (over zijn concurrent, de vrouw die geen contact heeft met haar moeder omdat die het seksueel wangedrag van haar partner accepteerde) verliezen en misschien zijn we in Texas eindelijk af van de misselijk makende Greg Abbott. Ook in drie andere staten wordt de wacht gewisseld. Ik kan niet helemaal overzien in hoeverre de staatscongressen mee wisselen, maar de macht op staatsniveau die de Republikeinen lange tijd de macht op federaal niveau (of een blokkeringsmacht) heeft opgeleverd lijkt te breken. Uiteindelijk is Amerika een federale staat waar de staten veel beleid maken en veel macht hebben. Waarvan akte.

* Het is een open deur, maar de verkiezingen van 2028 zijn vandaag begonnen. Vergeet Gavin Newsom van Californië – Amerika wil niet worden net als Californië. Vergeet Kamala – ik gun haar niet de afgang die een nieuwe kandidatuur zou worden. Let op senator Ossoff van Georgia, gouverneur Beshear van Kentucky, gouverneur Pritzker van Illinois, op Pete Buttigieg, huisvader in Michigan, en mijn dark horse voor nu: aanstaand senator van North Carolina Roy Cooper, een populaire two term governor die nu landelijk gaat optreden. Houdt hem in de gaten. Nee, sorry, vrouwen komen niet in aanmerking 2028.
Bij de Republikeinen met Vance en Rubio bepalen wie zich opknoopt aan Trump. Ik verwacht dat een derde er met de bittere oogst vandaar zal gaan (behalve als, de goden verhoeden, Trump zou doodvallen en Vance al president is – zittende presidenten hebben een voorsprong, zelfs als ze zo gecompromitteerd zijn als Vance).

* De grondwetswijzing die Amerika nodig heeft om het kiessysteem te veranderen en nog wat andere zaken te regelen, die gaat er niet komen.

* Ten slotte: de rot met Amerika zit diep. Deze verkiezingen lossen die niet op. Alleen als in 2028 iemand opduikt met een brede visie hoe een samenleving meer samen kan zijn, is er een kans dat de VS zich herstelt, maar zoals het gaat met imperia, er is ook gewoon een natuurlijk einde aan dit soort hegemonistische staten.