De Amerikaanse burger had gisteren één alles overkoepelende opdracht: laten zien dat verkiezingen er toe doen. Laten zien dat een reactionaire, destructieve agenda, opgelegd door studeerkamerradicalen en uitgevoerd door haatdragende zeloten en zelfzuchtige techneuroten, niet wordt geaccepteerd. Dat een autoritair regime in Amerika geen kans krijgt. Dat het schofferen van vrienden en bondgenoten, en op gut feeling gebaseerde oorlogen, Amerika niet passen. En dat een president die liegt, bedriegt en zichzelf en zijn bende graaiers schaamteloos verrijkt, moet worden verworpen. Dat verkiezingen niet verdacht gemaakt kunnen worden en al helemaal niet gehandicapt door de zittende machten. 

De Founding Fathers van Amerika, de mannen die het land in elkaar zetten, zouden trots geweest zijn. Hun grondwet werd opgesteld met stevige twijfel over het volk, over ‘de grazende massa’s’ zoals een aantal van hen het noemden, maar datzelfde volk heeft nu hun handwerk gered. Hoe heel Amerikaans: het land viert zijn 250ste verjaardag door treurig uiteen te vallen en dan meteen zich hoopvol te herpakken.

Alles minder dan deze bluenami was onvoldoende geweest. Nu toont de hoge opkomst de betrokkenheid van de kiezers. Nu toont de uitslag dat als een partij zich uitlevert aan een populistische proleet, ze daarvoor wordt gestraft. De uitslagen zijn veelzeggend. Heel wat rood is blauw geworden, inclusief een flink aantal van de door de Republikeinen opportunistisch heringedeelde kiesdistricten. 

In Amerika loont het altijd om naar de kaart te kijken. Dat blauw en rood lijkt cliché, maar de kleurmarkering schept duidelijkheid. Het solide, aaneengesloten Diepe Zuiden lange tijd diep rood, laat nu blauwe tonen zien. Het Midden-Westen, waar de deïndustrialisering diepe economische en sociale wonden had geslagen, weet nu dat Republikeinse prietpraat ook geen soelaas biedt voor hun problemen. Kijk naar de kaart van het Huis van Afgevaardigden en je ziet een zelfde beeld.

Belangrijk en onderschat in deze verkiezingen: veel staten die jarenlang door Republikeinse gouverneurs werden bestuurd, soms met grote meerderheden in het staatscongres, krijgen nu een meer open bestuur. De Republikeinse kracht sinds het begin van deze eeuw was gebaseerd op een strategie van het winnen van staatsbesturen om vandaar uit het land op een conservatief pad te zetten, was buitengewoon succesvol tot hij vastliep in hun eigen dogmatisme. Texas, speeltuin van Republikeinse rauwdouwers, wordt Democratisch. Het regime van de abjecte Greg Abbott, schofferend en bruuskerend, is opzijgezet. Democraten kunnen aan de bak in Ohio, Iowa en Georgia. 

Er zijn verkiezingen en er zijn waterscheidings verkiezingen, met uitslagen die aangeven dat er in Amerika iets fundamenteels is veranderd. Deze blauwe tsunami, was er zo een. Wel met een serieuze kanttekening: de waterscheiding wordt pas een feit als hij in 2028 wordt bevestigd door de keuze voor een president die het land weer samenhang kan geven. 

Die presidentsverkiezingen zijn vandaag begonnen. Dit is niet de plek om de mogelijke kandidaten de revue te laten passeren, relevanter is op een rijtje te zetten wat er moet gebeuren. De eerste stap in dat proces was deze boodschap van de kiezers dat het anders moet. Als de Democraten verstandig zijn nemen ze ook de boodschap mee van 2024 (en 2016) dat de kiezers geen opgelegd pandoer willen op basis van identiteit of ideologische of maatschappelijke keurigheid. En vooral geen bejaarden meer. 

De volgende uitdaging is een visie te laten zien, een idee van hoe Amerika in elkaar zou moeten steken. Wat Amerikanen bindt in plaats van wat hen scheidt, wat noodzakelijk is om een samenleving een gevoel van samen te geven. Een programmatisch manifest, zo u wilt. De omvang van deze golf laat zien dat er ruimte is voor structurele voorstellen, zelfs gegeven de giga begrotingstekorten. In het Amerikaanse systeem krijgt zo’n programma pas handen en voeten, en details, als er politici zijn die het vertegenwoordigen, de kandidaten zullen al snel opduiken. 

Ook voor de Republikeinen is dit een heilzame verkiezing, een noodzakelijke opschoning. De generatie politieke zombies zonder eigen geweten die met Trump meeliepen heeft lik op stuk gekregen. De door reactionaire radicalen zoals de Heritage Foundation opgedrongen agenda van afbraak van de overheid is verworpen. Keurig conservatisme moet worden heruitgevonden en opnieuw geformuleerd. Wel moeten we Trump een goede gezondheid toewensen want als vicepresident JD Vance hem onverhoopt tussentijds zou opvolgen is het onheil niet te overzien.

Het is verleidelijk om vandaag vol optimisme naar Amerika te kijken. De kiezers hebben laten zien dat de belangrijkste democratie van de wereld dat nog steeds is. Maar laten we onszelf niet voor de gek houden. Amerika is in land in de problemen. Binnenlands zal het zichzelf moeten heruitvinden als een samenhangend land, zonder de splijtende polarisatie en met opzijzetten van roeptoeterende populisten. De problemen zijn niet verdwenen. Wat voor rol mogen de techbro’s spelen? Kan een acceptabele verzorgingsstaat worden heringericht waarin de abject armoede en vooral de schrijnende ongelijkheid onacceptabel is? Kunnen de rijken gedwongen worden hun deel bij te dragen? Wat te doen met de dreigende ineenstorting van het Amerikaanse AOW-systeem (de Social Security)? 

Dit Amerika zal zo bezig zijn met zijn binnenlandse problemen, en nog twee jaar moeten lijden onder een sputterende, onsamenhangende nonsens uitslaande president, dat buitenland inderdaad op de tweede plaats komt. Tenzij die president zijn enige resterende macht, die op buitenlands gebied, aanwendt om zichzelf nog een rol te geven en dan mogen we ons hart vasthouden. De werkelijkheid is dat Amerika een wereldmacht in verval is, een halfbakken hegemoon. Nee, wij zullen niet meer op dat land kunnen vertrouwen voor onze veiligheid. En nee, de ideeënwereld van Trump en zijn omgeving werd breed genoeg gedeeld om nu niet ineens te kunnen denken dat het allemaal weer in orde is. Europa zal zijn eigen rol moeten grijpen.

In dit jaar van verkiezingen, dit jaar waarin de burgers de kans krijgen zich uit te spreken, straks in België, in Frankrijk, is de oogst tot nu toe hoopgevend. Hongarije en Brazilië gaven de weg aan, Amerika laat nu zien dat kiezers verdraaid goed weten wanneer ze door hun politieke leiders worden gepiepeld. Tegelijkertijd moeten we ons blijven realiseren dat verkiezingsuitslagen niet meer zijn dan dat. Dat hoop een vluchtig gevoel is. Deze bluenami op zich lost niets op maar biedt een opening. Daar moeten we vandaag van genieten.