De wedstrijd in het herindelen van Amerikaanse kiesdistricten om de verkiezingen voor het Huis van Afgevaardigden zo ondemocratisch mogelijk te maken, een praktijk die we kennen als gerrymandering, heeft een wisselend verloop. Dan weer liggen de Republikeinen voorop, dan weer de Democraten. Toen president Trump aan de staat Texas opdracht gaf die districten zo in te delen dat de Republikeinen vijf extra zetels konden binnenhalen, haastten de Texanen dat te doen: alles om de meerderheid in het Huis te behouden bij de verkiezingen van november aanstaande. Het maakte niet uit dat de 36 kiesdistricten van Texas nu al 25 Republikeinse afgevaardigden opleveren, zeventig procent van de zetels, bij 57 procent van de stemmen. Nog beter, vond Trump, was 30 zetels bij die 57 procent. De Republikeinen stonden op voorsprong.
Nu ging ook de andere partij in de aanval. De bereidwilligheid van Texas om deze herindeling door te voeren – heel ongebruikelijk want normaliter wordt eens per tien jaar heringedeeld, na de grondwettelijk voorgeschreven volkstelling – leidde tot een lawine van gepruts aan districtsgrenzen in andere staten. Californië trok nieuwe grenzen, zodat er vijf Democraten bijkwamen. Na een paar maanden leek deze wedstrijd de Republikeinen op zijn best niets op te leveren.
Totdat de rechtelijke macht Trump te hulp schoot. Het Supreme Court ontmantelde vorige maand het laatste resterende deel van de Burgerrechtenwetgeving van 1965. Die gaf staten opdracht rekening te houden met ras bij de verdeling van kiesdistricten in de zin dat een staat met dertig procent zwarte bewoners ook ongeveer dertig procent zwarte vertegenwoordigers zou moeten hebben. Indertijd was de overweging dat de racisten in het Diepe Zuiden honderd jaar lang zwarte kiezers hadden gedwarsboomd. Indelen moet kleurenblind zijn, vonden de rechters nu. Volgens superconservatief rechter Alito is het land sinds 1965 zo vooruitgegaan dat deze bescherming van zwarte kiezers niet meer nodig is.
Zijn ongelijk werd onmiddellijk bewezen in Mississippi, dat in grote haast een van de twee door zwarte afgevaardigden vertegenwoordigde districten zo herindeelde dat er maar één overblijft. In Nashville, Tennessee, werd een stedelijk district heringedeeld om de ene zwarte afgevaardigde onderuit te halen. Deze staat zal straks enkel Republikeinse vertegenwoordigers hebben. In South Carolina, Georgia en Alabama staan ze te trappelen om hetzelfde te doen.
Herindelen gebeurt door de grenzen zo te trekken dat alle zwarte kiezers in één district zitten en de rest zo gespreid over de andere districten dat ze altijd in de minderheid zijn. Dat is wat gerrymandering doet: slicing and dicing, de districten zo indelen dat ze voor partijdoeleinden maximale winst opleveren – dát mag wel volgens een eerdere Supreme Court uitspraak. Sommige staten, enkel Democratisch, hebben een onpartijdige commissie die iedere tien jaar herindeelt. Door het optreden van Texas, opgejaagd door Trump, hebben die staten, zoals Californië en Virginia, dat heroverwogen. Virginia besloot in een referendum eerder dit jaar alsnog te herindelen om vier zetels naar de Democraten te brengen. Het werd vorige week door het Supreme Court van Virginia afgewezen.
Mede door die rechters is het geen gelijkspel geworden. Alles opgeteld en afgetrokken lijken de Republikeinen erin geslaagd om pak weg vijf of zes zetels meer binnen te halen. Maar er zit een adder onder het gras die weinig opgemerkt wordt. De herindelingen, steeds gemakkelijker met AI, en met steeds ridiculer getrokken grenzen, zijn gebaseerd op het kiesgedrag van een district in 2024. Neem Texas. Daar hebben ze de districten waar de Republikeinen in 2024 wonnen zo veranderd dat de meerderheden er wat kleiner zijn geworden. De Republikeinse kiezers zijn toegevoegd aan districten waar de Democratische kiezers sterker waren, maar niet heel veel sterker. Een paar Republikeinen erbij, een paar Democraten overhevelen naar een toch al Democratisch district en, presto, een Republikeinse zetel extra.
Denken ze. Een mogelijk probleem voor de Republikeinen is dat die kiezers twee jaar later anders gaan stemmen. Trump bereikte in 2024 opmerkelijk veel Hispanics, die zich inmiddels door het anti-immigratiebeleid en de praktijken van ICE, de hardhandige immigratiepolitie, van de Republikeinen afwenden. Daardoor kan een relatief kleine verzwakking van Republikeinse meerderheden in sommige districten waar ze nu de marge hebben verkleind ineens tegen hen werken. Neem district X waar in 2024 zestig procent Trump stemde. Dat is nu zo ingedeeld dat er 54 procent Trump-kiezers in zitten. Maar als die kiezers gaan schuiven, zit de Republikeinse kandidaat al snel zonder meerderheid. En de Democraat in district Y, die er een paar procent Republikeinen bij kreeg, kan door die verschuiving toch winnen. Bovendien is er de kans dat kiezers, boos omdat hun kiesdistrict ineens is veranderd, extra gemotiveerd zijn om te komen stemmen. Anders gezegd, als je de sterke Republikeinse kiesdistricten verzwakt om Democratische districten te ondermijnen, kon je wel eens het omgekeerde bereiken als de kiezers massaal opkomen en van partij veranderen.
In het huidige Huis van Afgevaardigden vertegenwoordigen de Democraten en de Republikeinen een ongeveer gelijk percentage kiezers, ongeveer 49,5 procent, Republikeinen iets meer. Het leverde de Republikeinen een kleine meerderheid op van vijf zetels. Als alles hetzelfde zou blijven, als de kiezers hun partijvoorkeur niet zouden veranderen en als ze in gelijke mate komen stemmen, dan zouden de Republikeinen in november op een grotere meerderheid kunnen rekenen.
Maar het blijft natuurlijk niet hetzelfde. Trump is historisch onpopulair en de economische problemen en de oorlog in Iran zullen in het voordeel van de Democraten werken. Met de nieuwe herindelingen hoopten de Republikeinen dat te ondervangen, maar we zagen het probleem: als in district X in Texas de Hispanics nu switchen naar de Democraten kunnen ze wel eens meer zetels verliezen dan ze er met gerrymandering erbij haalden.
Vandaar de rest van de Trump-strategie om in november de macht te behouden: registreren zo moeilijk mogelijk maken, stemmen zo moeilijk mogelijk maken, ICE agenten installeren in de buurt van stembureaus om mensen af te schrikken. Die praktijken werken echter ook om de relatief nieuwe Republikeinse MAGA kiezers bang te maken. Alles bij elkaar is daarom een (grote) Democratische overwinning nog lang niet uitgesloten. Tenzij Trump de verkiezingen gewoon niet door laat gaan.